Ազատագրական պայքար

Հայկ Ասատրյան

Ժողովածուի մեջ ամփոփված են Հայկ Ասատրյանի «Մտածումներ հայկական ճգնաժամի, հայ յեղափոխութեան եւ Մայիս 28-ի մասին» և «Ցեղանենգ շէյթանը» գրքույկները («Հ. Ա.» ստորագրությամբ հրատարակվել են Սոֆիայում 1933թ. «Ռահվիրա» տպարանում, «Նայիրի» մատենաշարով), երեք հոդվածները, նրա մասին Կարո Գևորգյանի, Սոսյաց տղայի (Կարո Մեհյան), Ավոյի (Ավետիս Թումոյան) հուշ-հրապարակումները և ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի կողմից կատարված հարցաքննության պահպանված քաղվածքը: Հրատարակությունը պատրաստել է Ավագ Հարությունյանը։

Վալտեր Արամյան

Վ. Արամյանի այս փոքր վիպակը նվիրված է Պարխարյան լեռներում ապրող մի փոքր, բայց ազատատենչ համայնքի պայքարին ընդդեմ իրենց կեղեքիչների և Օսմանյան կայսրության: Խոտորջուրը մի քանի գյուղերից բաղկացած գավառակ էր, որ գտնվում էր Էրզրումի վիլայեթում՝ Քաջքար լեռան մերձակայքում: Խոտորջուրցիների մեծ մասը ոչնչացավ ցեղասպանության ժամանակ, իսկ ողջ մնացածները ապաստանեցին Արևելյան Հայաստանում:

Աշոտ Ենգոյան, Առնակ Սարգսյան, Խոսրովադուխտ Ազատյան

«Ազգ-բանակ» հայեցակարգի գաղափարաքաղաքական հիմքերը» աշխատությունն անդրադարձ է կատարում համազգային բանակի ձևավորման միջազգային փորձին, մասնավորապես այդ գործում մեծ հաջողություններ գրանցած Շվեյցարիայի, Յակոբինյան դիկտատուրայի օրոք Ֆրանսիայի և Իսրայելի օրինակներին, դրանց ընդհանուր օրինաչափությունների վերհանմանը, ինչը կապահովի մեր հասարակության համար ընկալելի և առավել արդյունավետ մեխանիզմների կիրառում: Այս առումով ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել ինչպես տեսական հետազոտության դիտանկյունից, այնպես էլ գործնականում: Աշխատությունը նախատեսված է բուհերի ուսանողների և նշված հիմնահարցով զբաղվող մասնագետների լայն շրջանակի, ինչպես նաև ՊՆ համակարգի հետազոտական ստորաբաժանումների համար:

Խաչիկ Դաշտենց

«Ռանչպարների կանչը», որն արդարև, Դաշտենցի գլխավոր գիրքն է, պատմում է 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի հայ ազգային ազատագրության այն հերոսների մասին, որոնք պատմությանը հայտնի են «հայդուկներ» (ֆիդայիներ) անունով։ Հայդուկների պարտիզանական շարժումը դեմոկրատական խոր արմատների և ազատագրական արդար շնչի մի շարժում, ծնվեց իբրև թուրքական սաստկացող բռնությունների դեմ ուղղված ընդդիմադրություն, ինչպիսիք էին նույն ժամանակաշրջանում նույն ուղղությամբ Բուլղարիայում, Հունգարիայում, Հունաստանում, Հարավսլավիայում ծնված շարժումները։

Տարոն Հակոբյան

Աշխատության մեջ պատմագիտական հետազոտությունների, արխիվային հարուստ նյութերի, մամուլի և այլ փաստական տվյալների հիման վրա լուսաբանվում է հայոց նորագույն պատմության ամենաարդիական ու կարևոր իրադարձություններից մեկի՝ արցախահայության ազգային-ազատագրական պայքարի, ինչպես նաև հայկական երկրորդ պետականության՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հռչակման և պետական շինարարության պատմությունը։

Ալիկ Ղարիբյան

Աշխատության մեջ ներկայացվում են Հայոց Հայրենիքի մի հատվածի՝ Արցախ աշխարհի շուրջ ծավալված իրադարձությունները 1918-1920 թթ․։ Համակողմանի վեր են հանվում Առաջին աշխարհամարտի ավարտին գերտերությունների շահերի բախումը Այսրկովկասում, թուրք-թաթարական նկրտումների դրսևորումը հայկական երկրամասերի նկատմամբ։ Մենագրության մեջ Արցախահայության ազատագրական պայքարին տրվում է առանցքային տեղ։ Հավելվածով ներկայացված են բազմաթիվ արխիվային վավերագրեր, որոնցից շատերը մինչ այժմ գիտական շրջանառության մեջ դրված չեն եղել։ Հասցեագրվում է ընթերցող լայն շրջանակներին։

Արամ Սիմոնյան

Պատմագիտական հետազոտությունների, մամուլի նյութերի և արխիվային փաստաթղթերի լայն ընդգրկմամբ ցույց է տրված Զանգեզուրի հայության հերոսական գոյամարտը, որ նա հանուն իր ազատության 1920-1921 թթ․ մղել է ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի և Խորհրդային Ադրբեջանի զորամասերի դեմ, դրանով իսկ ձախողելով գավառն Ադրբեջանին ենթարկելու բոլոր փորձերը։ Զանգեզուրը Խորհրդային Հայաստանի անբաժան մաս կազմեց լեռնավայրի հայության աներևակայելի տոկունության և անձնազոհ պայքարի շնորհիվ։ Աշխատության մեջ լայնորեն լուսաբանված է Գարեգին Նժդեհի իբրև զորավարի, քաղաքական և պետական գործչի, վճռական դերը նշված ժամանակաշրջանում հայկական գավառում ծավալված գոյամարտի տարիներին։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների և ընթերցող լայն շրջանների համար։

Հրաչիկ Սիմոնյան

Աշխատության մեջ համակողմանիորեն քննության են առնված առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդած տարիներին Հայաստանում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունները։ Այս գրքում ներկայացված է Հայկական հարցի վերաբացման պատմությունը։

Հրաչիկ Սիմոնյան

Աշխատության մեջ համակողմանիորեն քննության են առնված առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդած տարիներին Հայաստանում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունները։ Այս չորրորդ գրքում հանգամանորեն լուսաբանված են 1909 - 1911 թթ․ հայաշխարհում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունները։

Հրաչիկ Սիմոնյան

Աշխատության մեջ համակողմանիորեն քննության են առնված առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդած տարիներին Հայաստանում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունները։ Այս երրորդ գրքում հանգամանորեն լուսաբանված են 1907 թ․ հուլիս - 1908 թ․ ապրիլ ընկած ժամանակահատվածում հայկական կյանքում տեղի ունեցած իրադարձությունները։